Mercede Di Niro
Mercede Di Niro
Mercede Di Niro
Angiolina Mastronardi
Angiolina Mastronardi
Maria Nicola Mastronardi
Le ndòcce
Domenico Meo
CULTURA POPOLARE
La spəranza é lə bbòjnə də n’améurə
Rèama
maglìeta vérdə.
Sacrəfìcə
chə mmé sci nèatə!
La fatójja
l’òssa mə vó dennuccèa.
Mə manga l’ajìutə də mamma
pədèalə sfradduttə e arsəcchənóitə.
La salma mə ngòllə
chə na varda chə štrégnə e cégna.
Èschə céttə la matóina:
nu məzzéttə də grèanə s’ara mètərə;
la sàira, sə nn’é mbərnóitə,
nnə m’artóirə.
Caccàusa də mègliə esištə?
La spərànza mə dóicə ca sci.
Ssé ch’é lvàjrə, só cundènda
e mə glióttə nu sapéurə də fələcətà.
Vùogliə pə mmé
lə bbòinə də n’améurə
na scrajja, na pónda, juštə na nzé.
La speranza è il bene dì un amore
Ramo
piegato a tenera età.
Sacrificio
con me sei nato!
Il lavoro
le ossa mi vuole rompere.
Mi manca l’aiuta di mamma,
albero distrutto e rattrappito.
Il carico mi accollo
con un basto che stringe e lascia il segno.
Esco presto la mattina:
una misura di grano si deve mietere;
la sera, se non è tramonto,
non mi ritiro.
Qualcosa di meglio esiste?
La speranza mi dice di si.
Se ciò è vero, sono contenta
e sento un sapore di felicità.
Voglio per me
il bene di un amore:
un po’, un po’, giusto un po’.
Améurə pə mmé sci…
Nu sciàurə bbìellə
št’ùocchjə énə armərìetə:
ru prufìumə déndrə arru chéurə m’é ndrèatə
e méuuə nə mə dèa cchjù pèacə.
Nnə mmə sə mittənə d’accòrdə cərvìellə e chéurə:
šta dulgézza s’ara chiamèa améurə.
T’ajja cògliə mmésə a ssu prùotə,
ca pə mmé sci la prəmavòira.
Sci candəda, pìura, dammə lə bbòinə
ca štu fùochə mbìettə fəniššə də pəglìa.
La catòina ch’a missə carcəlèatə štu chéurə
nzara mìa spəzzà.
Tìuuə ru sciàurə, jójjə ru fùochə:
dulgézza e caléurə
pə sèmbre.
Amore per me sei…
Un fiore bello questi occhi
hanno ammirato:
il profumo dentro il cuore mi è entrato
e adesso non mi da più pace.
Non mi si mettono d’accordo cervello e cuore:
questa dolcezza deve chiamarsi amore.
Ti debbo cogliere in mezzo al prato,
perchè per me sei la primavera.
Sei candida, pura, dammi il bene
che questo fuoco in petto finirà di ardere.
La catena che ha imprigionato il mio cuore
non si deve mai spezzare.
Tu il fiore, io il fuoco:
dolcezza e calore
per sempre.
Figliə də chi?
Mamma sèmbrə madanìuda,
ru pòtrə chìa é?
Ara èssə unə də cóirə,
chə tùzzəranə «ru purtàunə».
Mamma, nduccóita e tarlèata:
bubbəjajja juštə gné nu cuttrìellə pulènda.
Allə figliə jə mbèara schitta purcarójjə,
vréttə e nguzzəchèatə vìenə ggərènnə.
«Ru məštìerə», sciónə, quìrə sójja,
purə ca só cənénnə, ggià r’énə ndóisə.
Bbrùtta fóinə purə léurə!
Manga la guóida,
ru ləuómə,
addò s’avìssəna appəglìa.
Chi putéssə fa caccausa
sə nə fròica nduttə.
Tuttə cə ridənə, nəscìunə l’ajìuta:
quànda ssədèštrə éna cumbənìa!
Figlie di chi?
Mamma sempre nuda,
il padre chi è?
Deve essere uno di quelli,
che picchiano «il portone».
Mamma, deficiente e vuota:
brontola come un tegame di polenta.
Alle figlie insegna solo porcherie,
sporche e sudicie vanno girando.
«Il mestiere», si, quello suo,
pur essendo piccole, l'hanno già imparato.
Brutta fine anche loro!
Manca la guida,
il legame,
dove dovrebbero appigliarsi.
Chi potrebbe far qualcosa
se ne frega del tutto.
Tutti ci ridono, nessuno le aiuta:
quanti disastri devono combinare!
Bbèlla cə sci, ma nducchita pìurə
Ciglia scarpìutə, ógna pəttèatə
səmbrèava na gallójna spənnèata.
Trèata trèata camənjéava,
sə jə piacióivə chə l’ùocchjə tə sə magnìeva.
Faccia liššia, pìettə mbuštèatə, bbèlla còssa:
pə farsə dəsədərìe tə faciàiva purə la mòssa.
Accallappièttə nu ggióvənə aldə e bbióndə,
ch’éva èssə də Vənafrə, də Caccavàunə o də Bbəlmóndə.
Ru cacchjàunə, mmaləzìusə e malpənzandə,
jə facèttə nu sócchə dumandə
quande capèttə ca òiva papucchjèara e parafəllòira:
«Juštə ca mə cə dəvèrtə, sənnò l’abbəjòjəra!»
Chéštə cumbənìeva da ggiuvənétta,
jə mangèava sólə la ləbbrétta.
Alla vəndòina, gné nu vùosə quarəcchjìetə
jə pəsàvanə ngùorpə ssədèštrə e pəcchìetə.
Pərdìuta la rəputaziéunə,
sə l’éva carəìa sólə cacché turdéunə.
Sci bbèlla ma sci nduccóita:
«Abbada durandə la vóita!»
Bella sei, ma leggera (di mente) pure
Ciglia, estirpate, unghie pittate
sembrava una, gallina, spennata.
Sulle sue camminava,
se le piacevi con gli occhi ti si mangiava.
Faccia liscia, petto robusto, bella gamba:
per farsi desiderare ti faceva pure la mossa.
Conquistò un giovane alto e biondo,
che forse era di Venafro; di Poggio Sannita o di Belmonte.
I1 ragazzo malizioso e malpensante,
le fece un sacco di domande
quando capì che diceva fesserie e parlava molto:
«Solo perchè mi ci diverto, altrimenti 1a manderei via»!
Questo combinava da giovanetta,
le mancava solo la «libretta».
A vent'anni, come un vaso lesionato
le pesavano addosso disastri e peccati.
Perduta la reputazione,
se la doveva sposare solo qualche «fesso».
Sei bella ma sei “leggera”:
«Fai attenzione durante la vita!».
Léttəra d'améurə
La fələcətà é fatta də səndəmìendə.
A nu ggiùvənə cə pəìecə də ggəggəìa.
Próima chə cə jərùomə,
l’avvəndìura càpəta.
Trùovə na léttəra alla cavìuta,
pə lèggərla subbətə
tə dərrìupə purə pə lə schìelə.
Nə ndrùovə la fùorcəva,
aštóimə,
ru chéurə tə vattə,
ru cərvìellə ggià šta lundèanə.
Chjìudə la cambra e lìeggə.
Ru nómə sójja, ru cchjù mburtandə,
rə trùovə all’ùldəma.
Chìa é, pó t'arcùordə…
ššimmaldétta… s’é cəchèata pə mmé.
Tə scróivə: «L'améurə é…
pàina, cundəndézza,
palpətə də chéurə.
Tìuuə…
tuttə chéštə sci,
pə mmé,
e saccə… e capischə».
Dapìedə alla léttəra:
nu dəségnə, nu salìutə e nu sciàurə.
Ngi šta da məravəglièrsə: l’améurə é mattə
e nəscìunə rə curriggə.
Lettera d'amore
La felicità é fatta di sentimenti.
A noi giovani piace amoreggiare.
Prima che ci fidanziamo,
l'avventura capita.
Travi una lettera alla buca,
per leggerla in fretta
cadi anche per le scale.
Non trovi le forbici,
bestemmi,
il cuore ti batte,
il cervello già sta lontano.
Chiudi la camera e leggi.
Il nome suo, il più importante,
lo trovi all'ultimo.
Chi è, poi ti ricordi…
è possibile che si è cotta per me.
Ti scrive: «L'amore è…
pena, contentezza,
palpito di cuore.
Tu...
tutto questo sei,
per me,
e so... e capisco».
In fondo alla lettera:
un disegno, un saluta e un fiore.
Non, c'è da meravigliarsi: l'amore è matto
e nessuno lo controlla.
L’améurə
La càusa cchjù bbèlla
də la vóita :
l’améurə.
Bbattətə də chéurə,
fərmìendə də c\rvìellə,
pənzìerə chə dà apprèttə.
Améurə:
juštra də səndəmìendə.
L’amore
La cosa più bella
della vita:
l’amore.
Battito di cuore
fermento di cervello,
pensiero che infastidisce.
Amore:
gioco di sentimenti.
Nə mbòzzə avé figljə
Ggəndóilə, səndəməndèalə, bbìellə.
Améurə, fələcətà.
Nu vascə, nu pizzəchə, lə bbòinə.
All’assàcraisa:
chə chəlùoccə!
Nə mbòzzə avé figliə.
Visətə, sòldə, rapànguələ.
Vùogliə sməccəìa
finə e mbunnə ru chéurə sójja.
Assacchèatə…
Na làcrəma
ja lassèatə ru sulcrə mbaccia.
Accattàmərə…
Juštə pə na spəranza lónga e uələjàusa,
appàisa a nu fòilə.
Tìuuə, sciurillə, ardaccə, arrìennəcə
ru guštə də l’améurə.
Non, passo avere figli
Gentile, sentimentale, bello.
Amore, felicità.
Un bacio, un pizzico, il bene.
All'improvviso:
che colpo!
Non posso avere figli.
Visite, soldi, dispiaceri.
Voglio frugare
fino in fondo il suo cuore.
Ha battuto…
Una lacrima
gli ha lasciato il solco in faccia.
Compriamolo…
Giusto per una speranza lunga e desiderosa,
appesa ad un filo.
Tu, fiorellino, ridacci, restituiscici
il gusto dell'amore.
Ajjə stèatə alla guèrra
Na léttəra ngima alla ciummənòira.
Tata mə dissə: “Ìa partójjə!”
Armanóivə mbassulóitə.
Lə pèquəra, lə vacchə, la strèama,
lə grèanə, lə fatójjə,
dapùa, chi cə pènza?
Panittə, cutəchə, patanə abbəlèatə,
tìembə də carastójja!
M’avìetta arsòlvə,
partìettə.
L'améurə, lə sanguə, la ləbbərtà,
só dəll’éumə.
La bbajunétta, nu bucchə;
spara ru frùotə arru frùotə,
l’amóichə arru nəmóichə.
La prəggiéunə, rə tədischə:
“Sàlva ru cuórjə!”
Magnìe, durmójjə, nutiziə:
nìendə, cubbèllə, crójja.
L’éumə é scufanèatə.
Ru chéurə də mamma
s’addummədóiva.
Apùa, arìettə.
La massarójja, mamma, tata e səmajurmə
mə štrəgnìernə.
A prassìe càsəra chjagnévanə.
La guèrra: da rassə usójja!
La pèacə: ššia bbəndétta!
Sono stato in guerra
Una lettera sopra il camino.
Mio padre disse: “Devi partire!”
Rimasi di stucco.
Le pecore, le mucche, lo strame,
il grano, il lavoro,
dopo, chi ci pensa?
Panetta di granone, cotiche, patate sotto la cenere,
tempo di carestia!
Mi feci coraggio,
partii.
L'amore, il sangue, la libertà,
sono dell'uomo.
La baionetta, uno zaino:
spara il fratello al fratello,
l'amico al nemico.
La prigione, i tedeschi:
“Salva la tua vita!”
Mangiare, dormire, notizie:
niente di niente.
L'uomo è egoista.
Il cuore di mamma
s'addolorava.
Dopo, ritornai.
Il casolare, mamma, papà e nonno
mi riabbracciarono.
In molte case piangevano.
La guerra: sia lontano!
La pace: sia benedetta!
T'ajjə capìutə
Cuchəlicchjə də scìumə…
sbattìutə;
carìetə dalla sciàima.
Cìelə səróinə: l’ùocchjə.
Cìelə nuvəlìusə: ru cərvìellə.
Arru pòtrə…
dajjə schitta ru mucchərə!
Ru facciafrundə chə la vóita:
rapanguələ té rpòštə.
Jə ìuma la fróndə,
šta šracca, ngagnìeta,
rə nìervə sə la róšcanə.
Palmanghə l’améurə?
Nàunə, quìrə mmèndə
cə té n’andra.
Sə nguštia: é la raggéunə,
spòira: só rə səndəmìendə.
Ji t’ajjə capìutə… ma…
la lundananza,
nn’à póita də cuvìellə.
Ti ho capito
Pietra di fiume…
sbattuta;
trasportata dalla piena.
Cielo sereno: gli occhi.
Cielo nuvoloso: il cervello.
Al padre…
dagli solo da bere!
Al confronto con la vita:
angosce conservi.
Le suda la fronte,
è stanca, contrariata;
i nervi se la rodono.
Almeno l'amore?
No, lui in mente
ha un'altra.
Si inquieta: è la ragione,
spera: sono i sentimenti.
Io ti ho capito… ma…
la lontananza,
non ha pietà di nessuno.
La štòzza
Dəstóinə, maah…
Ššindra d’agliə puffa.
Panə amèarə,
cólpa sajja!
Subbətə,
ru sprìeššə, ru štraòrgə,
mə canuššìernə.
Uadagnìe la lésca,
abbəscùo la štòzza . . .
«Famm’addittə,
nə nfa ru spranzéunə!»,
lə paréulə də la bbòssa.
Ru vìecchjə rucchə rucchə
e sanzalabbracchə,
éva zìevəzə
e mə scurcèava.
Chirə sòldə
nnə rə vuléva mé spènnə!
Tìenərə sə maglia ru ləuómə…
S’ara chjəchèa schitta ru puvərìellə?
Scióinə…
rə səgnìurə, só səgnìurə.
Mesənumèalə,
ca šta na léggə sòccia
pə tuttə.
Il pezzo di pane
Destino, maah…
Spicchio di aglio ammuffito.
Pane amaro,
colpa sua!
Subito,
il sacrificio, il carico,
mi conobbero.
Guadagnare la fetta,
buscarsi il pezzo di pane…
«Ubbidisci,
non stare senza far niente!»,
le parole della mamma.
Il vecchio curvo curvo e sperticato,
era avaro
e mi sfruttava.
Quei soldi
non li volevo mai spendere!
Tenero si piega il sarmento (di vitalba)…
Devono lavorare sola i poveri?
Si…
i signori, sono signori.
Per fortuna,
che c’è una legge uguale
per tutti.
Zəzì
Mənóimə,
da quìrə pədèalə,
da chélla ššèrta.
Lə sanguə
é l’ùortə də lə bbòinə.
È fèšta:
cə pìerlə, cə zullə,
rə cəmìendə.
Té nu gliòmmarə ngùorpə
tə cunfóidə.
Nu pòssə, n’améurə
jə l’accundə.
Sə schìefə,
quìrə chéurə…
lə bbòinə
a rəquèštə tòjjə.
La famiglia
é l’ùortə də lə bbòinə.
Zəzì, səguətèamə,
ca pə na jummèlla də bbòinə
nzə spènnə cubbèllə!
Zio
Veniamo,
da quell'albero,
da quella famiglia (serto).
Il sangue
è l'orto del bene.
É festa:
ci parli, ci giochi,
ci scherzi.
Hai un problema dentro
ti confidi.
Un passo, un amore
glielo racconti.
Se scavi,
quel cuore…
il bene
ha da parte.
La famiglia
è l'orto del bene.
Zio, continuiamo,
che per un po’ (giumella) di bene
non si spende nulla!
Abbraccə
È mbərnòitə,
luna róššia, cìelə luštrə,
aria chə móccəca.
Fèšta,
jùornə də fèšta…
pə tté.
Tə uàrdə.
Na rəsélla, nzə parla,
tuttə sə capiššə.
Pizzəchə arru chéurə.
Fèšta,
jùornə də fèšta
pə mmé.
Mmìesə arru mucchjə vədéva sólə a tté,
t’alluššìettə, m’avvəcənóivə.
Musəca a graššia.
Prima canzónə d’améurə:
abbraccištə “ru pupìllə”.
Friccəchə, zulla, vìescə,
còccia ndruvədèata.
É lvairə.
É fèšta,
jùornə də fèšta . . .
pə nìuuə.
Abbraccio
All’imbrunire,
luna rossa, cielo limpido,
aria che morde.
Festa,
giorno di festa . . .
per te.
Ti guardo.
Un sorriso, non si parla,
tutto si capisce.
Pizzico al cuore.
Festa,
giorno di festa . . .
per me.
In mezzo al mucchio scorgevo solo te,
ti vidi, mi avvicinai.
Musica in quantità.
Prima canzone d'amore:
abbracciasti “il bimbo”.
Agitazione, giochi, baci,
testa confusa.
É vero.
É festa,
giorno di festa . . .
per noi.
Tə vùogliə parlèa
Vùogliə parlà chə tté . . . ca mə capiššə.
Ššia bbəndittə gna sci ndištə.
Tə pòzzə sfrəquələìe,
su pìezzə mullə e graməgnìusə.
Ajja ndènnə, ajja appərùojə
s’aggriccə də chéurə.
Vulivə bbòinə a patrətə,
màməta la pùortə mbìettə
e šši purə pacchəìetə.
A rəquèštə, tìa la fòrza,
l’urgògliə.
Səndəmìendə, tìenərə e sapróitə.
Scanìegliə e arrəštrìgnə
rə duvóirə dəll’éumə.
T'ammìštəchə, pìerlə,
cunquìštə,
dìa.
Chélla làcrəma,
èššə, mbónnə
e vó bbòinə
a štu chéurə.
Ti voglio parlare…
Voglio parlare con te . . . ché mi capisci.
Come sei pronto.
Posso scandagliare,
quel terreno morbido e pieno di gramigna (infastidito)
Devo capire, devo sapere,
dei tuoi brividi di cuore.
Volevi bene a tuo padre,
tua madre la porti in petto
e hai sofferto anche la fame.
Da parte, hai 1a forza,
l’orgoglio.
Sentimenti, teneri e saporiti.
Scandagli e raggruppi
i doveri dell’uomo.
Sei socievole, parli,
conquisti,
dai.
Quella lacrima,
esce, bagna
e vuole bene
a questo cuore.
Adina
Sónanə lə cambèanə,
davéndrə l’aria é pəsanda:
ógni juórnə ascì.
La cəštugna s’appìccəca
pə rə papùocchjə.
S’avéra sfuchèa
chə ru cìelləsbəlacchjə.
É nu sbrəugnə!
Dé cə nə lìbbəra:
chə spasa də lənzéula!
Ma dallə làina magagnìetə
é nata na bbóna šchèppa.
Grèanə vérdə,
trillə də cəlluccə:
Adina.
Ràsəra zéppa də spəranza.
Scanaglia mbunnə,
chéurə dəvəlìetə!
Ndə fa bbéngə!
Varlóiscə, rapanguələ,
ma la vóita é la tajja.
Schitta la tajja.
Adina
Suonano le campane,
dentro l'aria è pesante:
ogni giorno così.
La madre piccola e grassoccia
cerca liti per un nonnulla.
Dovrebbe prendersela
con il marito infedele.
É una vergogna!
Dio ci liberi:
che piazzata davanti a più persone!
Ma da una legna tarlata
è nata una buona scheggia.
Grano verde,
cinguettio di uccello:
Adina.
Solco colmo di speranza.
Scandaglia fino in fondo,
cuore umiliato!
Non abbatterti!
Angosce, ferite,
ma la vita è tua.
Solo tua.
Ru sulcrə
Alla massarójja,
ru ualèanə assurtiššə ru paricchjə.
Cùollə undə,
fruscèalə, curàjjə, jìuuə, arèatə e véria.
Arru bbucchə,
la carafòina,
panə e cumbanajjə.
Tèrra nàira, séulə spiértə,
jèrva canòina, falasca e štəcchjìunə
lappə lə nəcchjìerə.
Frónnə ngiallòitə,
na vəndəmélla.
Téumə ru ualèanə
manna rə vuóvə
a sulcrə
e póngəca chə la véria.
L’arèatə arvòlda, arrabbòila
gna fa na màmma…
A calata də séulə é fattə nu pəndàunə.
Ššiògliə lə ləgnéulə,
fa la créucə,
scàpəla
e rə va paššə.
Granə, uòriə ə bbièama
s’éna səməndèa.
Dapua, peànə e graššia
arru caššiàunə.
Il solco
Alla masseria,
il bifolco prepara i buoi.
Collo unto,
torcinaso, coregge, giogo, aratro e pungolo.
Allo zaino,
la bottiglia,
pane e companatico.
Terra nera, sole vagante,
erba canina, falasco, stoppioni
per le terre incolte.
Foglie ingiallite,
un venticello.
Lento il bifolco
manda i buoi
a solco
e punzecchia con il pungolo.
L’aratro rovesci, ricopre
come fa una mamma…
Quando tramonta il sole si è lavorata
una misura di terreno.
Scioglie le cavezze
fa la croce (sul corpo dei buoi),
li libera
e li pascola.
Grano, orzo e biada
si devono seminare.
Poi, pane e abbondanza
nel granaio.
Sə cògliə l'ìuua
Ru uàllə a fənutə də candèa
e ru vìecchjə cumènza a dà la véucə:
«Arrəzzètəvə ca s’ara cògliə l'ìuua!».
Zómbanə darru liéttə,
addósəlanə ru cìelə.
Mittənə ru vərvàunə arru pùorchə,
nanzé də grèanə allə gallóinə,
mugnənə la vacca e dìenə n’arcərchèata allə štallə.
Próndə šta ru trattéurə,
carəchə də pəjònzəra, səcchjìunə e trègnə.
«S’ara sciójjə cchjù tardə!» cunziglia ru vìecchjə,
«Ca é cadìuta l’acqua tóina
e lə vóinə sə pò fa acióitə».
Apuó sə partə, chi a ppìedə,
chi ngima arru trattéurə chi a cavallə a n’asənə.
E tuttə s’artróvanə alla vigna.
Ru curtəlluccə, la fùorcəva, ru rungittə:
Ddé rə bbənədóica chirə caniéštrə, gna s’arrìgnənə!
Ru móilə šta carəchə, lə fruššə s’énə ngiallóitə,
sə fìenə rə papìunə, ru séulə vuléssə uàsə ššiójjə.
Alla Macchia ru cìelə tòjjə la cìufa.
La fémməna cchiù farzəlòira,
arraccónda cacché scaccamarràunə
e pó ndóna na canzéunə.
Ru ggióvənə vó mməštùo l’ìuua déndrə allə pəjónzəra
e addumanna ssə cə s’éna fa rə callarìunə dəll’àcəna.
A culaziéunə, la fémməna taglia ru prəsuttə,
caccia na pèzza də chèascə də pèquəra:
«Sə l’accumbìegnə chə l’ìuua, bbénə mójja chə tə mìegnə!».
Chi taglia, chi carrajja, chi va a scarəchèa:
é tutta n’armunójja!
Calatə ru séulə:
alla massarójja,
e tòcca tòcca, à mməštùojə.
Si coglie l’uva
Il gallo ha finito di cantare
il vecchio comincia a chiamare:
«Alzatevi che si deve cogliere l'uva!»
Saltano dal letto,
osservano il cielo.
Mettono da mangiare al maiale,
un pò di grano alle galline,
mungono la mucca e danno una guardata alle stalle.
Pronto sta il trattore,
carico di bigonce e secchi.
«Si deve uscire più tardi»! consiglia il vecchio,
«Perché è caduta la rugiada
e il vino può diventare aceto».
Dopo si parte, chi a piedi, chi sul trattore,
chi a cavallo all’asino.
E tutti si ritrovano alla vigna.
Il coltello, le forbici, il roncoletto:
Dio benedica quei canestri, come si riempiono!
Il melo è carico, le foglie sono ingiallite,
si attacca la terra sotto i piedi, il sole vorrebbe uscire.
Alla Macchia (di Capracotta) il cielo ha il broncio.
La donna più allegra,
racconta qualche buffonata
e poi intona una canzone.
Il giovane vuole schiacciare l'uva dentro le bigonce,
e chiede se ci si devono fare le caldaie di acini.
A colazione, una donna taglia il prosciutto,
prende una forma di formaggio di pecora:
«Se l’accompagni con 1’uva, Dio mio cosa mangi!»
Chi taglia, chi trasporta, chi va a scaricare:
è tutta un'armonia.
Calato il sole:
alla masseria,
e subito subito, a pigiare.