Mercede Di Niro
Mercede Di Niro
Mercede Di Niro
Angiolina Mastronardi
Angiolina Mastronardi
Maria Nicola Mastronardi
Le ndòcce
Domenico Meo
CULTURA POPOLARE
La səttəmmèana sanda
Chə é la səttəmmèana sanda
só jurnə cóm’e l’èldrə
e dóicə. . . nn’é cubbèllə
só chjécchjarə óramìajə.
Accuscì l’émə arrədótta
ca nə nsəndimə crójia
all’undanànnəcə da Ddójja
chə c’à fattə crəštəìenə.
Emə arvəndèatə gné anəmìalə
e cə nvədìamə tuttə quèndə
énə fənìutə la štóima e rru rəspèttə
e fənìutə l’améurə pə la cchjésa.
M’arcòrdə arrə tìembə mójja
də quàndə éva uagliéunə
la səttəmmèana sanda
éva la cchjù bbèlla dəll’annə.
Sə gghjanghəìava la cucióina
lə rèamə s’armunnèava
arru furnə sə səndóiva
r’addéurə də ru sciadàunə.
L’éuua nzə cundàvanə
chə lə tòzzəra də la salgiccia
e alléura ivə cundìendə
ca la frəttìata éva massiccia.
Ssə rə tìembə mó só mmalamèndə
frəcaməcə, éma dicərə tuttə quèndə
nn’émə saputə apprəzzèa lə bbénə də Ddójia
e mó apprəzzamə sólə chéllə ch’é lə mójja.
La settimana santa
Che è la settimana santa
sono giorni come gli altri
e dici . . . non fa niente
sono chiacchiere oramai.
Cosi l’abbiamo ridotta
che non sentiamo niente
allontanandoci da Dio
che ci ha fatto uomini.
Siamo diventati come animali
e ci invidiamo tutti quanti,
sono finiti stima e rispetto
è finito l’amore per la chiesa.
Ricordo i tempi
di quando ero ragazzo
la settimana santa
era la più bella dell’anno.
Si tinteggiava la cucina,
il rame si lucidava
ed al forno si sentiva
l’odore del fiadone.
Le uova non si contavano
con i pezzi di salsiccia
ed allora eri contento
che la frittata era spessa.
Se i tempi ora son cattivi
“freghiamoci” dobbiamo dire
non abbiamo saputo apprezzare il bene di Dio
e adesso consideriamo “quello che è mio”.
La fèšta də Sandə Nùafriə
La prima cósa da fèa é la bbànda
dòppə sə pènza arru fuchišta
chéssa é la štòria d’ógni annə
dòppə sand’Andògnə də jənnèarə.
L’ùldəma dəménəca də majjə
tuttə Agnéunə va ru móndə
e dòppə də la méssa vəspərtóina
ru Sandə s’arpòrta a Sand’Andògnə.
Ru dəvéutə la varra s’affitta
arru prìezzə ngə fa chèasə
anzə, ssə ci šta ru cungurrèndə
ru cumətèatə é cchjù cundìendə.
Ógni sàira sə fa la nuvòina
e la cchjésa də ggéndə s’arrégnə
chəmmùa é rru patrónə də la fròivə
e a issə c’arracumannèamə
chə tuttə l’améur’e la dəvuziéunə.
La matóina dəll’undəcə də ggiùgnə
la bbanda é prónda ggià allə sèttə
e quàndə la méssa é fənìuta
ru tamburrə sóna alla raccòlda.
Chéllə chə sə préuua nguìrə mumèndə
pə mé é sèmbrə n’emuziéunə
la dəvuziéunə chə cə šta pə ru Sandə
é na cósa c’attóira tuttə quèndə.
La ggèndə lóchə ngióima nzə cónda
lə magnatòriə só cósə chə nzə cridənə
sə passa na jurnèata dəffərèndə
na jurnèata chə t’arcórdə sèmbrə.
La festa di Sant’Onofrio
La prima cosa da fare è scegliere la banda
poi si pensa al fuochista
questa é la storia di ogni anno
dopo la festa di sant’Antonio abate.
L’ultima domenica di maggio
tutti gli agnonesi vanno al monte
e dopo la messa vespertina
il Santo si porta alla chiesa di Sant’Antonio.
Il devoto “affitta” il Santo nel percorso
e al prezzo non ci bada affatto
e se si presentano tanti concorrenti
i componenti del comitato sono più contenti.
Ogni sera si fa la novena
e la chiesa si riempie di gente
perché è il patrono della febbre
e a lui ci raccomandiamo
con tutto l’amore e la devozione.
La mattina dell’undici giugno
la banda è pronta già alle sette
ed appena la messa è finita
il tamburo suona la raccolta.
Quello che si prova in quel momento
per me è sempre un’emozione
la devozione che c’è per il Santo
è cosa che attira tutti.
La gente sul monte è tanta
il mangiare è abbondante da non credere
si trascorre una giornata diversa
una giornata che ricordi sempre.
Ru rəcùordə də la vənnégna
Da quànd’é ššìutə tuttə štu prugrèssə
ngə sə capiššə cchjù chə tìembə só,
ss’é mətènna, tìembə də scavallə
o də cògliə la lóiva.
M’arcòrdə la vənnégna də na vòlda
éva ru mumèndə cchjù bbìellə də l’annèata
sémbra ca ru Patrétèrnə cə l’à tòlda
pə darla arru dəjèvərə dannèatə.
Lə filə də lə vəttìurə nzə cundàvanə
èsənə, cavèllə e mulə accudìatə
nu vətturóinə annèndə sólə sùolə
tərìava tuttə quèndə allègrə allègrə.
Rə cambanìellə chə nganna j’appənnévanə,
səmbràvanə cannacchə də na spéusa,
sunàvan’e səndóivə n’armunójja
e a uàrdarrə tə mənóiva la uəlójja.
Cumənzàvanə allə quàttrə la matóina
e fin quàndə nə nsunèava matutóinə
évanə ggià fattə chəlòmətrə də camóinə
dalla Marèlla o d’abbàllə a Sandə Martóinə.
Lə muštə sə məttéva alla callèara
ru uagliéunə sə faciàiva la sərchiònna
sə mbriacava cundìend’e suddəsfattə
e sə jəttava arru lìettə pə chéllə ch’éva fattə.
Óramìa chirə tìembə só fənìutə
mó lə vóinə s’accatta bbèll’e fattə
nza ùsanə cchjù la pómba e rru muttillə
ma sólə la raccòlda də lə bbuttigliə.
Il ricordo della vendemmia
Da quando c’è tutto questo progresso
non si capisce più che tempi sono,
se è tempo di mietitura, di dissodare la vigna
o di cogliere le olive.
Mi ricordo la vendemmia di una volta
era il periodo più bello dell’anno
sembra che il Signore ce l’ha tolta
per darla al diavolo dannato.
Le file degli animali da soma non si contavano
asini, cavalli e muli accodati
un vetturino avanti solitario
li tirava tutti allegramente.
I campanelli che al collo gli appendevano,
sembravano collane di una sposa,
suonavano e sentivi un’armonia
e di guardarli ti veniva la voglia.
Cominciavano alle quattro del mattino,
e fino a quando non suonava mattutino
avevano già fatto chilometri di cammino
dai territori di località Marella o San Martino.
Il mosto si metteva nella caldaia di rame
il ragazzo si faceva una sorsata
si ubriacava contento e soddisfatto
e si buttava sul letto per quello che aveva fatto.
Oramai quei tempi sono finiti
ora il vino si compra imbottigliato
non si usano più la pompa da travaso e l’imbuto
ma solo la raccolta delle bottiglie.
Rə zampugnìarə
Évanə na bbèlla cócchja assurtóita
rə zambugnìarə chə mənìvan’a Agnéunə,
la zambógna la sunèava zə Frangischə
e Carmənuccə sunèava la tutarèlla.
Facévanə la nuvéna ógne annə
unə alla Cungəzziéunə e un’a Natèalə,
sə prəsəndàvanə chə tandə də rəspèttə
e tə dàvanə la fəghìura e la cucchjarèlla.
Ru jurnə apprìessə chə tutta dəvuziéunə,
cumənzàvanə la nuvòina alègrə alègrə
e ssə vədévanə la uandìara chə rə bbəcchìarə
la pašturèlla éva purə cchjù sulènnə.
Quàndə zə Frangischə suneàva la zambógna Carmənuccə dəcéva la lətanójja:
«La nòttə də Natalə é nòttə sanda
ru patrə, ru fəgliùolə e ru spirətə sandə».
Na vòlda fənuta la sunèata
sə štava angóra tuttə junəcchjìatə
dəcévanə ššènnə alla pòrta: «Gesù e Maria»
tuttə arrəspunnavèamə: «Sempre sia lodato».
A Natèalə tuttə éva fənìutə
armanóiva solamèndə ru pagaméndə
tra sòldə, fasciùolə, farina o baccalèana
tə salətòvanə cundìand’e suddəsfèttə.
Cə lassàvanə la cunsulaziéunə
dòppə nu bbèllə ésamə də cuscìenza.
Nghirə jurnə avamə fattə ru duvérə nùoštrə
də šta vəcióinə a Ddójja.
Gli zampognari
Erano una coppia ben assortita
gli zampognari che venivano ad Agnone
la zampogna la suonava zio Francesco
e Carmine suonava il piffero.
Facevano la novena ogni anno
una alla Concezione ed una a Natale,
si presentavano con tanto di rispetto
ti davano l’immagine e un cucchiaio di legno.
Il giorno dopo con tutta devozione
cominciavano la novena allegramente
e se vedevano il vassoio con i bicchieri
la pastorale era pure più allegra.
Quando zio Francesco suonava la zampogna
Carmine diceva la litania:
“La notte di Natale è notte santa
il Padre, il Figliolo e lo Spirito Santo”.
Una volta finita la suonata
si stava ancora tutti inginocchiati
dicevano uscendo dalla porta: “Gesù e Maria”
e noi rispondevamo: “Sempre sia lodato”.
Il giorno di Natale tutto era finito
rimaneva soltanto la ricompensa
tra soldi, fagioli, farina o baccalà
ti salutavano contenti e soddisfatti.
Ci lasciavano la consolazione
dopo un bell’esame di coscienza.
In quei giorni avevamo fatto il nostro dovere
di essere vicini a Dio.
Natalə sénza pèacə
Ru Natalə é la jurnèata cchjù bbèlla
də tuttə lə fèštə déndrə all’annə,
chéštə lə sìenə tuttə quéndə
ma nəscìunə lə vó capójjə.
Chəmmùajə?
É Natalə, la pacə ngi štèajə
tuttə ru munnə sə uàrda štùortə
la rajja cə cóva ngùorpə
la cattəvèria c’é ndrèata all’òssa.
Chəmmùajə?
Chə cə còšta a dicərə na prəìera
chə cə còšta a uardèa chélla štalla,
addó ru Bbambənìellə é štatə crəìatə
chə ru scìetə də ddu anəmàluccə?
Alléura.
Facéməcə l’esamə də cuscìenza
daməcə la mìanə tuttə quèndə
dàməcəla chə ru ségnə də la pèacə
e dəcéməcə nzìembra bbó Natèalə
Sólə alléura.
Lə cambèanə chə nguìrə sùonə
cə dicənə é fèšta, cə dicənə glòria
cə dicənə štatə cundìendə
ca ru Bbambənìellə šta sèmbrə chə nìuuə.
Natale senza pace
Il Natale è la giornata più bella
di tutte le feste dell’anno
questo tutti lo sanno
ma nessuno lo vuol capire.
Perché?
È Natale, la pace non c’è
tutto il mondo si guarda storto
la rabbia ci cova in corpo
la cattiveria è entrata nelle ossa.
Perché?
Che ci costa dire una preghiera
che ci costa guardare quella stalla
dove il Bambino Gesù è stato creato
con il fiato caldo di due animali?
Allora.
Facciamo l’esame di coscienza
diamoci la mano tutti quanti
diamocela col segno della pace
e diciamo insieme Buon Natale.
Solo allora.
Le campane con quel suono
ci dicono è festa, ci dicono gloria
ci dicono state contenti
che il Bambino è sempre con noi.
La vərnèata e rə uèndə
E chéštə só vərnèatə, ma chəštə nn’é crójja
m’arcòrdə lə vərnèatə də rə tìembə mójja
la névə c’arcalzava rə purtìunə
e pə šši dafórə évanə dəlìurə.
Spissə sə ššióiva dallə fənèštrə
sóprə arru taurillə t’assəttóivə
chə la pala mmìenə tə facivə fòrza
e sólə accuscì arrəvivə mmìesə alla vójja.
Ru spulvərizzə tə cəchèava l’ùocchjə
purə lə récchjə sə gnìvanə də nòivə
na ššiarpətèlla cənénna abbərətìata
chə lə mìenə tarmatə arrattrappóitə.
Dərétə alla fənèštra mə uàrdavanə
chə na pita d’ùocchjə e tanda cumbassiéunə
spalannə arru purtàunə arrəvìettə
tandə chə m’éva mbussə m’éva artərìetə!
«Mòina ru citrə mójja assùcatə na nzégna
s’ara accattà panə, sèalə e murtatèlla
ca ji tramèndə faccə na pəttrélla də sagnə
ècchətə rə sòld’e tùogliətə la mandrèlla».
Lə maššèatə s’évanə fattə tuttə quàndə,
s’arcurdèttə ch’alla caššia štàvanə rə uèndə:
«Mah. . . óramìajə sci fattə nn’é bbəsùognə cchjù»,
chéšta é la štòria majja chə nə nsèrvə cchjù.
L’inverno e i guanti
Queste sono invernate, questo non è niente
mi ricordo le invernate dei tempi miei
la neve era più alta dei portoni
e per uscire fuori erano dolori.
Spesse volte si usciva dalle finestre
ti sedevi sopra al tavolino
con la pala in mano ti facevi leva
e solo così arrivavi in mezzo alla strada.
La tormenta ti accecava gli occhi
anche le orecchie si riempivano di neve
una sciarpetta piccola avvolta
con le mani gelate e rattrappite.
Dietro i vetri della finestra mi guardavano
con pietà negli occhi e tanta compassione
spalando arrivai al portone
per come ero bagnato mi ero accorciato!
«Dai bambino mio, asciugati un po’
si devono comprare pane, sale e mortadella
nel mentre preparo la sfoglia e faccio le “sagne”
eccoti i soldi e prendi la salvietta per metterci la roba».
Le faccende le avevamo sbrigate tutte,
si ricordò che nella cassa dei panni c’erano i guanti:
«Mah. . . oramai hai fatto non ne hai bisogno più»,
questa è la storia mia che non serve più.
Ajjə artruuèata la pəpòtta
Artravuldannə na càššia abbàllə alla candóina
pə truuà nu vìecchjə ardignə də məštìerə
accuscì mə capətèttə mmìenə
na pəpòtta chə nu vròcc’e chə na còssa.
Chə cə faciàiva chélla léuchə abballə?
mə sfurzìettə veramèndə d’arcurdarmə,
la faccia éva tutta sculəróita
la vəštarèlla facéva póita.
Pənzìettə d’ammənarla alla munnézza
ma chə tutta la vuləndà ng’arrəššìettə
mə sprəmìettə lə cərvèlla fòrtə fòrtə
quàndə ca də bbòtta m’armənèttə mmèndə
ca l’accattìettə la vəjìria də Natèalə
də ru millenovecìendəquarandòttə
quàndə la citra chə ru murbillə ngùollə
mbraccia alla mamma nzə dèava rèqujə.
Alla sciònna nzə vuléva štèajə
la frévə fòrtə jéva ndrata all’òssa
e la sərata sə prəsəndava bbrutta
la séra cchjù bbèlla, la séra cchjù ssanda,
nu lambə mə ndrèttə arru cərvìellə
pənzìettə d’accattèa nu fattarìellə
calìettə capabballə pə ru córsə
e vədìettə na pəpòtta a Corradinə.
Quàndə la citra putèttə spalazzà l’ùocchjə
vədìettə ca ru məraquələ éva succìessə
sə štrəgnèttə la pəpòtta fòrtə mbìettə
e s’addurmèttə cundènda e suddəsfatta.
La matóina chə ru sùonə də lə cambèanə
la citra alla sciònna mə rədàiva
sə n’éva juta la fròivə e tuttə lə mèalə
allóra alləccònnə dəcìettə: “Bbó Natèalə”.
Ho ritrovato la bambola
Rovistando una cassa giù in cantina,
per cercare un utensile di mestiere,
così mi capitò tra le mani
una bambola con un braccio ed una gamba.
Che ci faceva quella laggiù?
mi sforzai veramente per ricordare,
la faccia era tutta scolorita
la vestina era sgualcita da far pietà.
Pensai di metterla nel secchio dei rifiuti
ma con tutta la volontà non ci riuscii
mi spremetti il cervello forte forte
e all’improvviso mi tornò in mente
che la comprai la vigilia di Natale
del millenovecentoquarantotto
quando la bambina affetta da morbillo
in braccio alla madre non si dava pace.
Nella culla non ci voleva stare
la febbre le era entrata alle ossa
la serata si presentava brutta
la sera più bella la sera più santa,
un lampo mi venne al cervello
pensai di comprarle un giocattolo
scesi giù per il corso
e vidi una bambola a Corradino Iannelli.
Quando la piccola poté aprire gli occhi
mi accorsi che il miracolo era avvenuto
si strinse la bambola forte al petto
e si addormentò contenta e soddisfatta.
La mattina al suono delle campane
la piccola dalla culla mi sorrideva
era scomparsa la febbre e ogni male
allora gridando dissi: “Buon Natale”.
Agnéunə e la Dəmugrazzójja
Ss’éma parlèa də rə fèttə andóichə
pə mé ngə šta manghə na nuštalgiójja
allóra parlèamə da dòppə də la uèrra
quàndə naššèttə la Dəmugrazzójja.
É nèata lə dəciòttə d’abbróilə də ru quarandòttə
e la salìutə é štata sèmbrə vunarèlla
magnìava, vəvàiva e iva də cùorpə
e ru cóndrapartóitə facéva rə bbəttunə ngùorpə.
Də cunsəglìerə ch’énə štèatə a Sa Mbrangischə
sə nə putarrìanə cundèa nu rəggəmèndə
c’é štèatə l’unèštə, ru vùonə e chi nn’à fattə crójja
m’à pənzèatə schitta arrə chèzzə sójja.
Sə c’arcurdamə na nzégna chi c’é štèatə
o éma chjègnə o c’éma fa nu sòcchə də rəsèatə,
pə méttəsə alla lišta énə ləttəchìatə
dòppə avutə ru pòštə s’énə scrəìatə.
Šta Dəmugrazzójia éva puttèana
tənéva ddu mandənìut’e prassé figliə
a dèštra e səništra la vəttòvanə
e nanzé pə d’ìunə sə la səcòvanə.
Pə quarand’ènnə à fatta la patràuna
e a pənzèatə schitta arrə figliə sójja
dəll’èldrə sə n’é štracciafrəchèatə
ma é mənutə ru mumèndə ch’é šcattèata.
Agnone e la Democrazia Cristana
Se vogliamo parlare dei fatti di un tempo
per me non c’è nessuna nostalgia
allora parliamo del dopo guerra
quando nacque la Democrazia Cristiana.
È nata il diciotto aprile millenovecentoquarantotto
e la salute è stata sempre discreta
mangiava, beveva e andava di corpo
e l’avversario sopportava facendo in corpo.
Di consiglieri che sono stati a palazzo san Francesco
se ne potrebbero contare un reggimento
c’è stato l’onesto, il buono e chi non ha fatto niente
ma ha pensato solo a sistemarsi i fatti suoi.
Se ricordiamo un po’ chi c’è stato
o dobbiamo piangere o farci un sacco di risate,
per mettersi in lista hanno litigato
e una volta avuto “il posto” si sono dileguati.
Questa Democrazia era una donna di malaffare
aveva due amanti e molti figli
a destra e sinistra la spingevano
e un po’ per uno se la succhiavano.
Per quarant’anni ha fatto la padrona
ed ha pensato solo ai figli suoi
degli altri se n’è fregata altamente
ma è arrivato il momento che è scoppiata.