Mercede Di Niro
Mercede Di Niro
Mercede Di Niro
Angiolina Mastronardi
Angiolina Mastronardi
Maria Nicola Mastronardi
Le ndòcce
Domenico Meo
CULTURA POPOLARE
Pujəsójja
Ssə vùogliə parlà də rə fèttə mójja
sólə tu mə lə fé fa pujəsójja;
tu chə tanda paréulə mə fé mməndèa
e tə scróivə ca m’arrìeššə a fa sfuchèa.
E gn’é cundènda šta fandasójja
e chə té šta sèmbrə ngumbagnójja.
Pòzzə arraccundèa purə na suffərènza
chəmmùo saccə ca mə dìe ógni ləcènza,
ssa ru chéurə té na frìuta, nu dəlàurə
chə pìzzəca, tùzzəra e fa rəmmàurə,
s’arrəsbéglia subbətə ru səndəmìendə
chə nzə vàidə gné la faccia o rə dìendə,
sə lamènda, sə nguštia, sə méttə alləccùojə
e rru cərvìellə j’addumanna: «Chə vùojə?»,
«Vùogliə caccià daféurə na nzé də tuttə
lə vùonə, lə mmalamèndə e lə bbruttə,
štìenghə annascùošt’e schitta la raggiéunə
mə pó fa ššiójjə da chélla prəggiéunə.
Ragnə, scarìufə e pó la vócca dètta
e tu pujəsójja sci prónda e vé lètta».
Poesia
Se voglio parlare dei fatti miei
solo tu me lo fai fare poesia;
tu che tante parole mi fai inventare
e ti scrivo perché riesci a farmi sfogare.
E come è contenta questa fantasia
e con te sta sempre in compagnia.
Posso raccontare anche una sofferenza
perché so che mi dai ogni licenza,
se il cuore ha una ferita, un dolore
che pizzica, picchia e fa rumore,
si risveglia subito il sentimento
che non si vede come la faccia o i denti,
si lamenta, si inquieta, si mette a gridare:
e il cervello gli domanda: «Che vuoi?»,
«Voglio cacciare fuori un po’ di tutto
il buono, il cattivo e il brutto,
sono nascosto e solo la ragione
mi può far uscire da quella prigione.
Graffio, scavo e poi la bocca detta
e tu poesia sei pronta per essere letta».
O ma
Na catèrvia də càusə
tə vùogliə dicərə:
ndannə,
chə frìuta, chə mìerchə,
chə sbagliə.
La créucə, appəccùollə, t’à lassatə lə sénghə.
Ajja scaldrəccìe
déndr’a ssu chéurə
pə vədajjə chə m’accónda.
Jùornə də nguštiə, də patəmìendə
da rassə usójja.
Tə sci saputa arsòlvə,
ma mógliaddójja. . .
Da quàndə m’attacchištə ru məgliquərə
mə sci crəššìutə gné na chjandóima.
Alla sciònna, arru səsərìellə
dùormə dùormə figliə mójja bbìellə.
A fatəìe, na mənanna,
sénza fóin’e chə tanda sədàurə.
Rə sbègliə r’ammìendə,
r’accuzzə,
mə pərdùonə
purə ssécca ndajjə fattə addittə.
Mə sci cumməìetə alla vóita,
quàndə pìerlə mə ggéuua.
Addó lə vé tògliə ssə bbòinə?
L’ajjə capìutə. . .
É ssu chéurə scarcèatə,
ssu chéurə varrə varrə,
chə nz’arrèššə a svacandèajə.
O mamma
Una caterva di cose
ti voglio dire:
allora,
che ferita, che segno,
che sbaglio.
La croce, addosso, ti ha lasciato i segni.
Devo scrutare
dentro il tuo cuore
per vedere cosa mi dice.
Giorni di angustia, di patimenti
lontano siano.
Hai saputo risolvere tutto,
ma altrimenti. . .
Da quando mi legasti il cordone ombelicale
mi hai cresciuto come una piantina.
Alla culla, al sediolone
dormi, dormi figlio mio bello.
A lavorare, un sacrificio,
senza fine e con tanto sudore.
Gli errori li copri,
li nascondi,
mi perdoni
anche se non ti ho obbedito.
Mi hai preparato alla vita,
quando parli mi giova.
Dove lo vai a prendere questo bene?
L’ho capito . . .
É il tuo cuore, tanto buono,
il tuo cuore colmo,
che non riesce a svuotarsi.
Quànda zulla t’é manghèata
Məluccə ruššə
la tèrra d’Abruzzə tə vattəjèttə.
Bbìellə e nzuccarèatə . . .
mammuccia tə ləššìeva.
Carézz’e vascillə.
L’acqua də ru uallàunə calèava
e lə pròitə sə təzzəròvanə,
apùo sbattévanə;
ru rəmmàurə s’annascunnàiva mbìettə,
pəzzəchìeva, s’éva chjatrèatə.
Quàndə t’ivə sfraddutta
sbalanzištə quìrə magliùocchə.
Nu ségnə də créucə chə la mìenə tòrta
e la jòcca s’accuzzèttə arrə pəlgióinə.
Zitta, sèmbrə zitta
pə paìura ca ru munnə la uardèava.
Carəìeva, purtèava,
la mucciglia arrə figliə sójja.
Məluccə ruššə cómə ivə pòvərə,
quànda zulla t’é manghèata,
quànda varlóiscə, quànda sénghə.
Tuttə chéštə pə n’améurə
chə nn’éva améurə.
Méuuə ru cìelə róidə . . .
sémə tuttə figliə də Ddójja.
Quanto gioco ti è mancato
Piccola mela rossa
la terra d’Abruzzo ti battezzò.
Bello e inzuccherato . . .
mammina ti sfiorava delicatamente.
Carezze e bacini.
L’acqua del torrente scendeva
e le pietre si sfioravano,
poi sbattevano;
il rumore si nascondeva nel petto,
pungeva, si era fermato.
Quando eri distrutta
buttasti via il malloppo.
Un segno di croce con la mano sinistra
e la chioccia si strinse ai pulcini.
Zitta, sempre zitta
per paura che il mondo la guardava.
Caricava e portava,
il fagotto ai figli suoi.
Piccola mela rossa com’eri povera,
quanto gioco ti è mancato,
quante ferite, quanti segni.
Tutto questo per un amore
che non era amore.
Adesso il cielo ride . . .
siamo tutti figli di Dio.
Vind’ènnə
Ru tìembə la vərtà passa e camóina
só rrəvìetə də bbòtta alla vəndóina,
alla schéula, a fatəìe, a dəvərtirmə
fin’e méuuə nn’ajjə štèatə mé firmə,
də tuttə n’ajjə e nn’émə cumbənìetə
cértə nùottə nn’émə manghə artərìetə.
N’ammətamìendə o na bbèlla cənétta
e ógni sàira na mésa ššənétta
chiècchjarə, fètt’e nu sócchə bbattìutə
e tuttə lə bbòinə chə c’émə vulìutə.
Ógni càusa s’é sèmbrə supərèata,
m’a vind’ènnə avéssa šta la fərmèata,
sèmbr’a chést’età s’avéssa armànójjə
pə ndəné pənzìerə e fa lə fatójjə;
sci ggióvənə, fòrtə, allègr’e cundìendə
e pó ridərə ca té tuttə rə dìendə.
Vind’ènnə, pə la majèlla! só bbìellə:
ma lə nguštiə vìenə dòppə l’anìellə.
Venti anni
Il tempo in verità passa e cammina
sono arrivato alla ventina,
a scuola, a lavorare, a divertirmi
sino ad ora non sono stato mai fermo,
di tutto ne ho e ne abbiamo combinato
certe notti non siamo neanche tornati a casa.
Un invito o una bella cenetta
è ogni sera una mezza scenetta.
Chiacchiere, fatti e un sacco di battute
e tutto il bene che ci siamo voluti.
Ogni cosa si è sempre superata
ma a venti anni ci dovrebbe essere la fermata,
sempre a questa età si dovrebbe rimanere
per avere pochi pensieri e fare tutti i lavori;
sei giovane, forte, allegro e contento
e puoi sorridere ché hai tutti i denti.
Venti anni, per la maiella! sono belli
ma i problemi vengono dopo il matrimonio.
Quàndə tə vàidə, quàndə tə pènzə
Ùocchjə ruššə,
nu jittəchə:
assaprischə l’améurə pə té.
Na fərləsciójja,
nu friccəchə də səndəmìendə,
m’ajjə mbambalìutə.
Tə pènzə nzùonnə,
chə sanóicia arru chéurə.
Lambəjajjə,
štìenghə allanghèatə d’améurə,
d’améurə pə té.
Maméuuə mə ngróifə.
Lévamə šta pàina,
fammə abbachèa št’améurə
catəllìus’e cuccìutə.
Tə vàidə, tə pènzə,
tə vùogliə.
Quando ti vedo, quando ti penso
Occhi rossi,
un brivido:
assaporo l’amore per te.
Un capriccio,
un fremito di sentimenti,
sono imbambolato.
Ti penso nel sonno,
che ferita al cuore.
Lampeggio,
sono assetato d’amore,
d’amore per te.
Fra poco mi inquieto.
Levami questa pena,
fammi quietare questo amore
molesto e cocciuto.
Ti vedo, ti penso,
ti voglio.
Ru citrə
Vuccuccia. . .
acqua də surgèndə,
véucə də passarìellə.
Parulélla. . .
musəca də canzéunə.
Ucchjìunə. . .
mìendrə chə mbòppanə a prəmavòira,
uva spóina də mundagna,
frischə də chjùoppə.
Capillə d’éurə. . .
granə də lugliə ngiallóitə,
vəndəmélla tupéglia,
luna e štéllə amməštəchèatə.
Manuccə. . . pètalə də réusə,
mandə də vəllìutə,
friccəchə də grillə.
Favulélla. . .
sciàurə, vóschə,
ru lìupə, la vulpétta,
e tu caminə spìertə.
Sunnittə. . .
suspirə d’angəlillə.
Mamma tə liššia, t’azzéppa,
mə zulla ru chéurə . . . e t’addùormə.
Il bimbo
Boccuccia. . .
acqua di sorgente,
voce di passerotto.
Parolina. . .
musica di canzone.
Occhioni. . .
gemme di mandorli a primavera,
uva spina di montagna,
fresco di pioppo.
Capelli d’oro. . .
grano di luglio ingiallito,
venticello tiepido,
luna e stelle mischiate.
Manine. . .
petali di rose,
manto di velluto,
movimento di grillo.
Favoletta. . .
fiore, bosco,
il lupo, la volpetta,
e tu cammini vagando.
Sonnellino. . .
sospiro di angioletto.
Mamma ti accarezza, ti rimbocca le coperte,
mi gioca il cuore. . . e ti addormenti.
La cundəndézza də la vóita
Fənìššəla də pənzà a té.
Scòrdatənə də rə patəmìendə.
Pènza:
a chi sòffrə,
a chi šta sùolə, pènza all’èldrə.
Arrazzénnatə lə mènəchə.
Arìela:
la fòrza chə nə ndìejə,
la spəranza chə tròima,
la lìucə chə nd’allìuma,
ru surróisə quàndə vó chjègnə.
Fa ššiójjə lə səróinə
da ssa təmbèšta.
Dà tuttə chéllə chə nə ndìejə. . .
Tə n’addùonə
ca la cundəndézza tə égnə ru chéurə.
É la tajja.
É chélla chə sci ddata all’èldrə.
La gioia della vita
Finiscila di pensare a te.
Scordati le sofferenze.
Pensa:
a chi soffre,
a chi sta solo, pensa agli altri.
Rimboccati le maniche.
Regala:
la forza che non hai,
la speranza che vacilla,
la luce che non ti illumina,
il sorriso quando vuoi piangere.
Fai uscire il sereno
dalla tempesta.
Dai tutto quello che non hai. . .
Ti accorgi
che la gioia ti riempie il cuore.
È tua.
È quella che hai dato agli altri.
Ndə nə jójjə
Déndrə arru chéurə
də la nòttə
abbócca alla pòrta,
la vóita.
Véucə də nòttə,
lamìendə alla schətrùota,
trìemə də fruššia.
Accuscì citra, nénnélla,
fərmóichə, rəddóica,
la còccia.
Accuscì
la cuštìeta jìuma
lacrəmə lucèndə.
E méuuə. . . ləùomə vérdə
ssəlluzza l’acqua,
canda la ciuuétta
e tìuuə. . .
tìuuə
alìerə, alìerə
cə štrujjə ru chéurə.
Schìerpə mbìettə,
jójələ la spəranza
e mamma.
Nz’assìuca ru dəlàurə.
Ru vìendə fòira,
zóffəla,
s’accrùoššə
ndə r’éva mannèajə.
Non te ne andare
Dentro il cuore
della notte
davanti la porta,
la vita.
Voce di notte,
lamento all’oscuro,
tremolìo di foglie.
Così piccola, sorella,
formiche, ortica,
la testa.
Così
il costato trasuda
lacrime lucenti.
Ed ora. . . legame (di vitalba) verde
gorgheggia l’acqua,
canta la civetta
e tu. . .
tu
soffrendo lentamente
ci distruggi il cuore.
Struggi dentro,
geli la speranza
e mamma.
Non si asciuga il dolore.
Il vento spira,
soffia forte,
questo scroscio
Iddio non te lo doveva mandare.
Sandə Məccòilə
Da tìembə rə uaglìunə cummìettənə p’assurtójjə
ru fùochə də sandə Məccòilə.
Na bbəchétta, na cariéula,
vìenə cərcannə làina e céppə,
llà pə nu vóschə chə na cəttélla.
Spóinə, jənèštrə, štərpìunə, radəchə,
tuttə arrùnnanə.
Nu cəngàunə jə scòrcia ru lummə,
nu spàinə jə ragna lə panzéttə,
ru patràunə jə córrə apprìessə.
Maglia scarcèata, capillə mbəccìet’e sədàurə:
la tradəziéunə é tradəziéunə!
Gné brəghéndə adùnanə chéllə làina.
La sàira aspèttanə
cundəndézza e cumbləmìendə.
Ru fùochə št’acchəmbùoštə:
é mbərnóitə.
La scèmma c’arróbba, n’əmuziéunə.
É fèšta, s’abbélanə lə patèanə,
sə cùocənə rə cióicə e na tacca.
Lóivə r’attuppagliə alla bbuttiglia
e tə fìe na vəvətòzza.
Pə vədajjə ru fùochə cchjù grùossə,
ja fa ru ggióirə.
Ngambagna s’allùššianə
tanda lóməra:
jə té mèndə.
Só aggriccə
də la tèrra tajja.
San Michele (8 maggio)
Da tempo i ragazzi lavorano per preparare
il fuoco di san Michele.
Un carretto a due ruote, una cariola,
vanno cercando legna e fascine,
nel bosco con un’ascia.
Spini, ginestre, sterpi, radici,
tutto raccolgono.
Un ramone gli scortica la schiena,
uno spino gli graffia le costole,
il padrone gli corre appresso.
Maglia strappata, capelli in disordine e sudore:
la tradizione è tradizione!
Come briganti riuniscono quella legna.
La sera aspettano
gioia e complimenti.
Il fuoco è composto:
è l’imbrunire.
La fiamma ci ruba un’emozione.
È festa, si cucinano le patate sotto la cenere,
si abbrustoliscono i ceci e si arrostisce una costatina.
Togli il tappo alla bottiglia
e bevi.
Per vedere il fuoco più grande,
devi fare il giro dei rioni.
In campagna si vedono
tanti lumi (fuochi):
li guardi.
Sono brividi
della tua terra.
S’affrutta
La sàira abballə alla candóina s’affrutta.
Ru sbògliə št’affullèatə:
chi carrajja l’ìuua déndrə alla pəggiatróicə,
chi la ggióira.
L’éumə da l’ùocchjə alla vèšca e alla tənèccia.
Lə fémmənə arcèrcanə lə vutt’e lə damməggèanə, prəpàranə ru callaràunə dəll’àcəna.
Quàndə la vèšca s’é chjàina,
l’éumə sə méttə rə štuualìunə e ammušta.
Ru vəcənèatə dà ru sandə Martóinə e ajjógnə:
«Auuànnə chə bbòjjə cchjù prassìejə!»
Ru vənaccèarə bbèllə mbussə,
s’ara sprəššèajə!
Rə ggiùvənə assurtìššənə: trèavə, cròllə,
turcətìurə, varrə, nzòrtə,
pənəràun’e pùoštə.
S’abbərróita ru nzòrtə arru turcətìurə,
èššə lə muštə.
Gna cala alla tənèccia, tə vé la uəlójja də uardèa. L’addéurə də lə muštə vəllóitə tə mbambališšə.
Lə damməggèanə e rru carrèarə sə cumènzanə a rrégnə.
Tatónə dóicə:
«Mó fa l’annə fruttèttə də cchjù,
la gràššia nə nganóššə cchjù l’accùotə
e lə vinə də ru mbóisə,
tavòlda ca dìura!».
S’arsòica, s’arrazzénna ru vənaccèarə:
e lə muštə èššə fin’e la matóina.
Si pigia l’uva
La sera giù in cantina si pigia l’uva.
L’ingresso è affollato:
chi trasporta l’uva dentro la pigiatrice,
chi la gira.
L’uomo tiene d’occhio la vasca e il raccoglitore del mosto.
Le donne controllano le botti e le damigiane,
sgranellano l’uva nella caldaia di rame che dovrà bollire.
Quando il palmento è pieno
l’uomo mette gli stivali e pigia.
Il vicino di casa, dice: «San Martino» e aggiunge:
«L’anno prossimo di più!»
Le vinacce intrise di mosto,
si devono pigiare.
I giovani preparano: trave, anelli di ferro,
verricello, barre di legno, fune,
la grande pietra legata alla fune e al verricello e i tavolati. Si infilano le barre di legno ai buchi del verricello che, ruotando, fa sollevare la grande pietra; esce il mosto.
Scende al raccoglitore, ti viene voglia di guardare. L’odore del mosto bollito inebria.
Le damigiane e il botticello si cominciano a riempire.
Il nonno dice:
«L’anno scorso rese di più,
con l’abbondanza non si fa più il vinello
nè si recupera il vino del sacco (appeso),
speriamo che duri!».
Si risistemano ben bene le vinacce nel palmento
e il mosto cola fino al mattino.
Nuvìembrə
Pədìelə sfrənnùotə.
Fruššə spaləìetə
e vignə capəsìetə:
vóitə madanìudə,
arraccèpparə pəzzəchìetə darrə cìellə,
pìelə sfəcchìetə.
La nèjja nzə frìccəca,
ngə s’alluššia:
vé na pəlùojja.
Alla vassanza
caštagn’e màila sə cùogliənə,
capammóndə arcàlanə lə vacchə.
Ru ləvàunə s’é chərùotə,
lə vóinə va nn’améurə:
a Natèalə s’assaggia lə nùovə.
La majàisa chə l’abbədèndə
e rru cəcənèarə chə l’accùotə,
c’arcòrdanə tatéunə.
Cìelə griggə, tèrra nàira:
trišt’é Nuvìembrə.
Arru cambəsandə,
na chjènda. . . e nu rəcùordə.
Alla Madònna lə Graziə,
la pašturèlla.
Nénguə.
T’abbìellə ru sapéurə də Natèalə.
Novembre
Alberi spogli.
Foglie sparse
e vigne calpestate:
viti spoglie e nude,
residui di grappoli d’uva beccati dagli uccelli,
pali di vigna tolti.
La nebbia non si muove,
non ci si vede:
scende una pioggerellina.
Nel bassopiano
castagne e mele si colgono,
in montagna rientrano le mucche.
L’olivone da tavola è pronto,
il vino fermenta:
a Natale si assaggia il nuovo.
La maggese con il bidente
e il contenitore di terracotta con il vinello
ci ricordano nonno.
Cielo grigio, terra nera:
triste è Novembre.
Al cimitero,
un pianto. . . e un ricordo.
Madonna delle Grazie (21 novembre),
la prima pastorale.
Nevica.
Gusti il sapore di Natale.
La lóiva
Attórnə alla Cungəzziéunə,
sə cògliə la lóiva.
É ggià pəcchjìeta.
N’annə cənénna,
n’annə gròssa:
é la graššia də la chèasa!
Ru bbucchə, ru ngióinə, la scalétta
e tanda pacìenza.
Primə jəlatìurə, é mbussə,
èššə na sparuccia də séulə:
t’arcìcələ.
Téumə, ru cundadóinə mógnə lə raméngə,
ru ngənnàurə jə éndra allə mìenə.
Ru ləvàunə, la pugliòisa, la ləvétta,
prima arru bbucchə e pùo alla sacchétta.
La fémməna sə méttə rə calzìunə
p’arrambəcarsə ngima arru passàunə
e p’annascónnə lə vədìutə.
Canda spənzərèata:
«Pə cògliə la liva cə vó ru nginə,
cùogliə prima lə ciramagliə e pó lə cimə».
Sə magna nu muccəchə all’auuattèata.
La sàira:
candə arru fùochə
s’arcàpanə lə fruššə.
Le olive
Intorno alla Concezione,
si colgono le olive.
Sono già picchiettate.
Un anno piccole,
un anno grandi:
sono l’abbondanza della casa.
Lo zaino, l’uncino, la scaletta
e tanta pazienza.
Prime gelature, è bagnato,
esce un pó di sole:
ti riconforti.
Lento, il contadino coglie le olive fra i rami,
il freddo pungente gli gela le mani.
L’olivone, l’oliva gentile di Larino, l’olivetta nera,
prima allo zaino e poi al sacco.
La donna indossa i pantaloni
per arrampicarsi sull’albero
e per coprirsi le gambe.
Canta spensierata:
«Per cogliere le olive ci vuole l’uncino,
cogli prima fra le ramaglie e poi tra le cime».
Mangia qualcosa riparandosi dal vento gelido.
La sera:
vicino al fuoco
si separano le foglie dalle olive.
Nénguə
Vìernə:
cìelə palummaccə,
zóffəla la vùoria, nénguə.
Névə mascrə o mandrèllə,
cala lènda o fa ru spulvərizzə.
Ammanda lə cambagnə,
lə granə dòrmə.
Rə pədìelə mbəsandóitə
sə dəllàzzanə.
Daféurə:
rə uaglìunə,
s’appallòttanə də nòivə,
nnàrtanə cacché pəpùottə
e ngulandóitə s’artìranə.
Davéndrə:
tatónə s’appénəca a chèapə,
la vəcchjarèlla abbéla lə méla luməngèllə.
Vərvòtta ru cuttrìellə,
arrazzinnə la ciàinə chə la rùnghəra,
sbrìescə, zuffələ,
cagna la vəndóima,
tə cichə pə ru fìumə.
Abbišchə du cióicə,
assurtiššə na spətanna salgiccia,
du patanə abbəlèatə
o nu panittə chə lə céquəra,
vinə frischə, e. . .
aspìettə ch’arrèššə ru bbóndìembə.
Nevica
Inverno:
cielo plumbeo,
soffia la borea, nevica.
Fiocchi piccoli o grandi,
cala lenta o c’è bufera.
Copre le campagne,
il grano dorme.
Gli alberi carichi di neve
dondolano.
Fuori:
i ragazzi,
giocano a palle di neve,
costruiscono qualche pupazzo
e bagnati tornano a casa.
Dentro:
nonno si addormenta al capo del camino,
la vecchietta cuoce, sotto la cenere, le mele limoncelle.
Borbotta il paiolo,
riordini la cenere con la paletta di ferro,
allarghi la brace, soffi,
cambia il vento,
e il fumo ti acceca gli occhi.
Abbrustolisci un po’ di ceci,
prepari la salsiccia allo spiedo
o delle patate sotto la cenere,
una pagnottina di farina di granone con i ciccioli,
vino fresco, e. . .
aspetti che torni il bel tempo.